REWOLTY JANCZARSKIE I BUNTY FEUDAŁÓW
pojemniki transportoweRozkład systemu feudalno-lennego, kryzys ekonomiczno-finansowy, socjalne rozdwojenie kraju na możnych — „Osmanh\" i podwładnych — „czarny lud\" (kara haik), coraz niżej staczający się w hierarchii socjalnej — wszystko to nie wstrząsnęłoby jeszcze imperium osmańskim, gdyby nie potężne mchy odśrodkowe od końca XVI w., zasilane czasem przez plebs ruchy klasy panującej, tj. janczarów, możnych agów, potężnych i dążących do samowoli paszów prowincjonalnych, a także drobne, jeszcze nie skoordynowane, nie mające często właściwego kierownictwa, nieraz pod pretekstem religii prowadzone ruchy masowe, plemienne, ludowe, plebejskie, Obok niepowodzeń zewnętrznych ruchy te uważane są za składową część owego okresu stagnacji, są wyrazem zakłócenia równowagi systemu feudalnego i stabilizacji, której wyrazem była świetność pierwszej połowy XVI w. Wstrząsy te zbiegły się w czasie z pierwszymi porażkami Turcji na morzu i na lądzie. Byłoby jednak uproszczeniem uważać, że przed 1595 r, turecki system feudalny nie nosił zarodków późniejszego kryzysu, nie opierał się na sprzecznościach, które wcześniej czy później musiały się ujawnić, tak samo zresztą, jak byłoby uproszczeniem szukać w klęskach wojennych ponoszonych po 1595 r. przyczyn późniejszego rozkładu. Można by sądzić, że bunty janczarów, które wstrząsały imperium osmańskim w XVII—XVIII w., były konsekwencją, ponoszonych przez Turcję klęsk. Ale w jakiej mierze owe klęski płynęły z wewnętrznego osłabienia Turcji, z naruszenia wewnętrznej równowagi sił? Czy nie mieszamy tu skutku z przyczyną? Od XVlI-wiecznego dworskiego pisarza Kocu Beya aż do XX-wiecznego panturanistycznego reakcyjnego historyka Yusufa Akcury próbowano rozmaicie tłumaczyć przyczyny upadku potęgi, zaniku karności wewnętrznej, upadku autorytetu centralnego.
Artykuł powstał przy współpracy z serwisem: kurs kadry i płace
